Overzicht Partijprogramma’s

Partij VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Europa Steun voor Stabiliteits- en Groeipact, zodat ook andere eurolanden zich aan de regels houden. Landbouwsubsidies vervangen door beleid gericht op plattelandsversterking en verduurzaming. Nederland stapt uit de EU en de euro, en wordt lid van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). Europees integratieproces geen doel op zich, maar middel voor een handelsnatie als Nederland om interne markt te versterken en invloed in de wereld te vergroten. Nederland helpt landen aan buitengrenzen EU om migratie te beheersen. Vrij verkeer werknemers binnen de EU, optreden tegen oneerlijke concurrentie. Wegnemen barrières voor werken, wonen en studeren in andere EU-lidstaat. Naleving Europese regels inzake concurrentie en staatssteun zo nodig juridisch afdwingen. In Grondwet vastleggen dat verdragen die soevereiniteit overdragen naar ‘Brussel’ met tweederde meerderheid moeten worden aangenomen in Eerste en Tweede Kamer. Meer bevoegdheden voor het Europees Parlement.
Interne markt verder versterken en liberaliseren; post, telecom, spoor, energie, maar vooral dienstenmarkt. Europese begroting gaat omlaag en daarmee ook de Nederlandse bijdrage. Nederland zegt het Schengen-verdrag op. Versterken begrotingsdiscipline inclusief handhaven sancties. Brusselse regelzucht aan banden leggen, subsidiariteitprincipe streng toepassen. Harde begrotingsafspraken: ECB, Europees noodfonds of eurobonds om landen in problemen te helpen; schuldsanering als uiterste middel. Niet tornen aan vrij verkeer voor personen en werknemers. Terug naar kerntaken: bevorderen interne markt en aanpakken van grensoverschrijdende problemen; vasthouden aan subsidiariteitsbeginsel. Geen EU-lidmaatschap voor Turkije. Geen verdere Europese integratie en uitbreiding zolang democratisch gehalte van EU niet is verbeterd.
Bedrijven moeten makkelijker in andere lidstaten kunnen opereren, met inachtneming van lokale arbeidswetgeving. Voor nationale publieke dienstverlening zoals gezondheidszorg of sociale woningbouw mag geen Europese aanbesteding gelden. Zolang Nederland nog lid is van de EU: bijdrage naar nul, geen Europese belastingen, leger of ambassades. Beter Europees toezicht op bankwezen en financiële markten. Bevolking moet zich kunnen uitspreken over belangrijke Europese besluiten, bijvoorbeeld via referenda. Europese middelen verschuiven van inkomenssteun aan boeren en structuurfondsen naar investeringen in duurzame economische groei en innovatie. Grensoverschrijdende kieslijsten, lijsttrekkers zijn kandidaat voor EU-presidentschap. Onderzoek naar opsplitsen eurozone. Europa moet toezicht op banken en bedrijven verbeteren. Europese belasting op import en productie van grondstoffen die hulpbronnen bedreigen of grote milieueffecten hebben.
Begroting EU drastisch beperken . Een sterk en betrouwbaar noodfonds (Europees Stabiliteitsmechanisme, ESM) is nodig. Geen nieuwe lidstaten; de onderhandelingen met Turkije worden stopgezet. Balans nodig tussen vrij verkeer personen en tempo waarin werknemers uit nieuwe lidstaten kunnen toetreden tot Europese arbeidsmarkt. Begrotingsregels aanpassen om te voorkomen dat Brussel landen dwingt hun economie kapot te bezuinigen. Verdere integratie met meer zeggenschap voor Europees Parlement; kleinere Commissie met direct gekozen president. Correctieve referenda op Europese schaal. Turkije geen lid van EU, onderhandelen over geprivilegieerd partnerschap. Tweede Kamer geeft regering onderhandelingsmandaat, zodat zij aanspreekbaar en controleerbaar is op onderhandelingsresultaten. Belangrijke besluiten over de toekomst van de euro of de inrichting van de EU alleen na raadgevend referendum.
Meer automatische sancties wanneer lidstaten de regels niet naleven; nu te vaak politieke afwegingen. De grootste partij in het Europees Parlement levert de voorzitter van de Europese Commissie. Afschaffen Europees Parlement. Tijdelijke controles aan binnengrenzen alleen in uitzonderlijke gevallen. Financiële markten in Europa aan banden leggen. EU staat altijd open voor nieuwe leden als zij aan criteria voor toetreding voldoen. Nederland houdt EU aan toetredingsbeloften en toetredingsvoorwaarden, ook inzake Turkije. Snoeien in het woud aan richtlijnen en verordeningen. Transparantie van en controle op besteding van Europese gelden moet beter. Geen Europees Noodfonds ESM waarin Nederland voor 40 miljard garant staat zonder directe zeggenschap.
Toetredingsonderhandelingen met Turkije stopzetten zolang Turkije Cyprus niet erkent. Bij verkiezingen voor het Europees Parlement moeten burgers ook op kandidaten uit andere landen kunnen stemmen. Geen EU-vlag op openbare gebouwen, ‘onze’ ster moet uit de EU-vlag. Nederlandse parlement wordt proactiever in Europese zaken. Beperken Europese begroting, rondpompen subsidies stoppen. Transnationale lijsten bij verkiezingen voor Europees Parlement. Europees begrotingspact zo snel mogelijk vervangen door reguliere Europese wetgeving. Exitstrategie voor landen die niet in eurozone passen.
Nederlandse bijdrage aan EU moet omlaag; voorkomen dat bijdrage per inwoner stijgt. Macht Europese Raad terugbrengen ten gunste van Europees Parlement en nationale parlementen. Geen Europees Noodfonds (ESM) dat de EU zeggenschap geeft over 40 miljard euro Nederlands geld. Geen permanent noodfonds (ESM), vooral banken profiteren hiervan. Eurozone beschermen door groter noodfonds en invoering eurobonds.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Economische zaken
en financiën
Kredietverlening aan mkb weer op gang brengen door borgstelling vanuit overheid. Structureel begrotingsevenwicht in 2017. Btw, energiebelasting en vennootschapsbelasting gaan omlaag. Begrotingsevenwicht in 2017. Investeringsprogramma om economie op gang te helpen, door onderhoud aan onder meer woningen en spoorwegen naar voren te halen Overheid neemt samen met pensioenfondsen en banken drempels weg die krediet- en kapitaalverstrekking aan ondernemers belemmeren. Subsidies afschaffen die niet passen in een duurzame economie. Lasten op arbeid verlagen; belastingen gezinsvriendelijker. Belastingstelsel gezinsvriendelijk inrichten. Focus op economische groei te beperkt, welzijn moet centraal staan; daarom andere indicatoren dan alleen bnp.
Winkels mogen op zondag open. Innovatiefonds MKB verdrievoudigen van 125 naar 375 miljoen euro per jaar. Er komt streng toezicht op de financiële sector. Ondernemers krijgen tijdelijke lastenverzwaringen terug. Btw gaat niet omhoog Inkomstenbelasting verlagen, werkweek naar gemiddeld 40 uur. Belasting op arbeid en loonkosten laagstbetaalde arbeid omlaag. Garantieregelingen om kredietverstrekking door banken aan ondernemers te faciliteren. Zondagswet handhaven en verbeteren, winkels zijn op zondag gesloten. Niet alleen begrotingstekort, maar ook ‘ecologische staatsschuld’ terugbrengen.
Geen bonussen voor financiële instellingen die staatssteun ontvangen. Staatsborgstellingsregeling verruimen om kredietverlening van banken aan mkb te verbeteren. Cruciale infrastructuur zoals havens en energiesector blijven in Nederlandse handen. Jaarlijkse vermindering van regeldruk met 10% in 2014 en 2015 en met 5% per jaar in de jaren daarna. Nieuwe Nationale Investeringsbank oprichten die krediet verstrekt aan fundamenteel gezonde en goed geleide bedrijven Strengere regelgeving banken, toezicht op Europees niveau. Economie niet kapot bezuinigen, begrotingstekorten worden zo snel als verantwoord teruggebracht. Langjarig industriebeleid met aandacht voor infrastructuur, concurrentiekracht, technisch onderwijs en innovatie.  Meer aandacht voor mkb, belemmeringen voor beginnend ondernemerschap zoveel mogelijk wegnemen. Producten meer regionaal produceren, minder nadruk op export.
Financieel toezicht aanscherpen. Gemeenten bepalen zelf of winkels op zondag open mogen zijn. Administratieve lasten voor ondernemers fors omlaag.  Generieke innovatieregelingen aantrekkelijker maken voor starters en mkb-bedrijven. Scheiding spaar- en zakenbanken, in Europees verband Gemeenten beslissen zelf over zondagopenstelling van winkels. Belasting op arbeid verlagen, maar toptarief van 60% voor inkomens boven 150.000 euro, belasting op vermogen verhogen. Verdubbelen van het Innovatiefonds MKB+; lasten voor mkb omlaag. Regeldruk en administratieve lastendruk krachtig omlaag brengen. Belasting niet op arbeid, maar op milieuvervuilende producten en activiteiten en op schaarse grondstoffen.
Belastingen omlaag om hard werken en ondernemerschap te belonen; arbeidskorting fors verhogen. Er komt een belasting op financiële transacties; pensioenfondsen worden daarvan uitgezonderd. De bedrijfs- en productschappen worden afgeschaft. Huidige stelsel van inkomstenbelasting vervangen door sociale vlaktaks van ongeveer 35% met solidariteitsheffing. Bankenbelasting verhogen, aanvullen met belasting op financiële transacties Begrotingstekort onder 3% in 2013 is eerste stap naar gezonde overheidsfinanciën, in 2017 begrotingsevenwicht. Bij bezuinigingen worden onderwijs, natuur, openbaar vervoer en ontwikkelingssamenwerking zoveel mogelijk gespaard. Strikt handhaven Winkeltijdenwet, niemand wordt op zondag gedwongen te werken of zijn winkel te openen.  Beter toezicht op financiële sector, bonussen aan banden. Onbelaste reiskostenvergoeding blijft bestaan voor het openbaar vervoer.
Inzetten op verschillende energiebronnen als bron van innovatie en om minder afhankelijk te zijn van olie- en gasproducerende landen. Bonussen in de financiële sector maximaal 20% van het vaste salaris. Steun aan kleine familie- en gezinsbedrijven. Invoering van eenvoudige ondernemerswinstbelasting. Bonussen bij banken en andere financiële instellingen volledig uitbannen Naar structureel begrotingsevenwicht, te beginnen met maximaal tekort van 3% in 2013; weloverwogen mix van bezuinigingen, investeringen en lastenontwikkeling. Extra budget voor MKB Innovatiefonds. Banken splitsen in nutsbanken en zakenbanken.
Tweede, privaat gefinancierde kerncentrale in Borssele. Geen belasting heffen over kilometervergoeding. Geen forenzentaks. Nederlands overlegmodel koesteren en moderniseren. Begrotingstekort in 2015 onder 3% Begin maken met introductie van sociale vlaktaks. Belasting op financiële transacties.
Bonuscultuur bij banken beëindigen, de maximale bonus wordt 3 maandsalarissen.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Sociale zaken en
Werkgelegenheid
Inkomensafhankelijke regelingen aanpassen, zodat mensen er niet op achteruit gaan als ze gaan werken. Budget voor individuele ondersteuning om langdurig werklozen aan het werk te helpen. Hoogte en duur van de WW blijven ongewijzigd. Lastenverlichting voor gezinnen met kinderen. Loondoorbetaling bij ziekte wordt na zes maanden overgenomen door collectieve verzekering. Regels omtrent ziektewet, arbeidsongeschiktheid en Arbowet voor mkb aanpassen, zodat zij, zonder veel risico, sneller en vaker mensen aan zullen nemen. Maximale WW-duur één jaar, eerste half jaar 90% laatstverdiende loon, tweede half jaar 80%. Kinderbijslag verhogen en gelijktrekken voor alle leeftijdsgroepen, kindgebonden budget verhogen. Geen betaling WW door werkgever, loondoorbetaling bij ziekte inperken. Ontslagbescherming blijft, vergoeding koppelen aan door werknemer reëel geleden schade.
WW-uitkering eerste drie maanden verhogen, duur verkorten; werkgevers betalen niet eerste zes maanden WW. Wettelijk leeftijdontslag op 65-jarige leeftijd wordt afgeschaft. Kinderbijslag en kindgebonden budget voor maximaal twee kinderen; geen verdere bezuinigingen op kinderopvang. AOW geleidelijk omhoog met levensverwachting; AOW kan tussen 65 en 70 flexibel worden opgenomen. Ontslagbescherming handhaven, duur WW niet korten. Modernisering en vereenvoudiging ontslagrecht om vaste contracten weer aantrekkelijk te maken. Verplichte quota werkgevers voor aantal arbeidsgehandicapten, uitgezonderd kleine bedrijfjes; overheid stimuleert en faciliteert. Scholingsplicht, in plaats van sollicitatieplicht, voor bijstandsmoeders. Ontslagstelsel vereenvoudigen met wettelijke ontslagvergoeding. Duur WW omlaag, hoogte WW in eerste maanden omhoog.
Mensen in Wsw en Wajong herkeuren; werkgevers ruimere mogelijkheden geven om arbeidsgehandicapten in dienst te nemen. Werkgevers betalen de eerste zes maanden van de WW het loon door; hoogte en duur van WW blijven gelijk. AOW-leeftijd blijft 65. Werknemers krijgen persoonlijk budget voor scholing en werk-naar-werktrajecten. Werkgevers betalen niet de eerste zes maanden WW. Werkgevers betalen eerste zes maanden WW; WW wordt korter maar hoger. Top van beursgenoteerde bedrijven en (semi)publieke instellingen bestaat voor minstens 30% uit vrouwen. AOW-leeftijd naar 67 jaar in 2023. WW maximaal twee jaar, in het tweede jaar geleidelijke afbouw. Langdurig werklozen worden financieel gestimuleerd om maatschappelijke taken te vervullen.
Ontslagrecht versoepelen, vaste wettelijke ontslagvergoeding van een week per gewerkt jaar, met een maximum van een half jaarsalaris. AOW in drie stappen omhoog tot 67 jaar in 2025. Er wordt niet getornd aan ontslagbescherming en ontslagvergoeding. Werkgevers betalen eerste half jaar kosten van WW aan het UWV; deze plicht op termijn vervangen door afspraken over loondoorbetaling. AOW in ieder geval tot 2020 op 65 jaar, geen automatisch ontslag bij 65 jaar. AOW-leeftijd naar 67 in 2021, daarna koppelen aan levensverwachting; eerder opnemen AOW leidt tot korting. Kinderbijslag inkomensafhankelijk. ZZP’ers kunnen zich inkopen in een arbeidspool met werkgarantie en toegang tot sociale zekerheid. Loonkostensubsidie voor werkgevers die Wajongers, WAO’ers of mensen met Wsw-indicatie in dienst nemen. ZZP’ers en flexwerkers krijgen toegang tot arbeidsongeschiktheid- en pensioenverzekeringen.
Arbeidsrechtelijke positie van ambtenaren gelijkstellen aan die van andere werknemers. Grote en middelgrote bedrijven hebben verplicht 5% arbeidsgehandicapten of (voorheen) langdurig werklozen in dienst. Er komt een werkplicht voor bijstandsjongeren. Wsw, Wajong, Wet werk en bijstand en Wet investeren in jongeren worden samengevoegd; Wajong blijft bestaan voor duurzaam en volledig arbeidsongeschikte jongeren. Flexibiliteit op arbeidsmarkt beperken, werknemers krijgen eerder recht op vast contract. Wajong, Wsw  en Wet werk en bijstand samenvoegen, uitvoering bij gemeenten. AOW versneld omhoog met één maand per jaar tot 67 in 2023; ouderen met goed inkomen betalen mee aan AOW. Ontslagvergoedingen verhogen, uitbetaling in termijnen. Regels voor uitkeringsgerechtigden die als kleine zelfstandige willen starten worden versoepeld. Vanaf 2018 AOW-leeftijd stapsgewijs verhogen naar 67 jaar in 2030.
Cao’s niet verplicht opleggen aan ondernemingen die niet bij totstandkoming betrokken waren. Minimumtarieven voor ZZP’ers. Geen bezuinigingen op sociale werkplaatsen. Loonkostensubsidies en andere voorzieningen voor werkgevers die mensen met beperking in dienst nemen. Toegang ZZP’ers tot sociale zekerheid vereenvoudigen. Toegang zelfstandigen tot sociale zekerheid verbeteren. Opbouw WW: driekwart maand per gewerkt jaar; bij werk naast de WW wordt verrekend op basis van verdiend loon, niet uren. AOW geleidelijk verhogen naar 67, daarna koppelen aan de levensverwachting. Bijstandsuitkering blijft gebaseerd op het individu.
AOW naar 67 jaar in 2018, daarna koppelen aan levensverwachting. Aanvullende pensioenen harmoniseren met de AOW. Kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk. Wajong blijft toegankelijk voor volledig duurzaam arbeidsongeschikten. Kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk en vervalt voor hoogste inkomens. Steun voor werkgevers die arbeidsgehandicapten in dienst nemen; werkgevers die dat niet doen betalen meer premie. Wajong en Wsw blijven vangnet voor mensen met een beperking.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Volksgezondheid,
Welzijn en sport
Wijkverpleegkundige met zelfstandige financiering terug in de buurt. Effectieve preventiemaatregelen horen in het basispakket van de zorgverzekering. Staak donaties aan het subsidienetwerk van links; verbod op multiculti-subsidies. Zwangerschaps- en bevallingsverlof, en ook vaderschapsverlof uitbreiden. Zorgpremies inkomensafhankelijk, eigen risico fors verlagen. Basiszorg dichtbij, daarom ‘anderhalvelijnsinstellingen’ met meer specialistische zorg in de buurt om ziekenhuisbezoek te beperken. Nominale ziektekostenpremie omlaag, zorgtoeslag dus overbodig, eigen risico inkomensafhankelijk. Centrum voor Jeugd en Gezin is de spil in de jeugdzorg, met een signalerende, adviserende, coördinerende en voorlichtende rol. Goede voorzieningen voor pleegouders. Preventieve gezondheidszorg drukt de kosten.
Fusieverbod voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Aantal wijkverpleegkundigen uitbreiden. Kleinere zorginstellingen, stop zorggiganten, fusietoets instellen. Vroegtijdig ingrijpen bij risicogezinnen moet mogelijk zijn. Marktwerking in de zorg stoppen en op termijn terugdraaien. Toegankelijkheid huisarts vergroten, beloning meer richten op gezondheidsbevordering en voorkomen zorgvraag. Persoonsgebonden budget blijft voor wie zelf de regie over de zorg in handen wil nemen. Positie pleegouders versterken. Ouders betalen zelf kinderopvang. Leeftijdsgrens voor alcohol wordt 18 jaar.
Eigen risico, waaronder de huisarts, gaat omhoog om premieverhogingen te beperken. Persoonsgebonden budget (pgb) blijft behouden. Er komen 12.000 extra zorgmedewerkers. Decentralisatie jeugdzorg doorzetten. Schaalverkleining in de zorg, zoveel mogelijk zorg in de buurt, met wijkgezondheidscentra, poliklinieken en consultatiebureaus. Meer individuele zeggenschap bij keuze zorg(verlener), daarom uitbouw persoonsgebonden budget. Betere ondersteuning mantelzorgers, zoveel mogelijk zorg thuis. Stimuleren breedtesport; geen overheidsgeld voor instandhouden betaald voetbal. Ook bescherming ongeboren leven vastleggen in de Grondwet, mogelijkheden voor abortus zoveel mogelijk beperken. Premie zorgverzekering en eigen risico worden inkomensafhankelijk; geen eigen bijdragen.
AWBZ waar mogelijk laten uitvoeren door verzekeraars in plaats van zorgkantoren. Inkomensafhankelijke premie voor basispakket, en dus afschaffen zorgtoeslag; ook eigen bijdrage en eigen risico worden inkomensafhankelijk. Het eigen risico wordt niet verhoogd. Niet-zorgelementen, zoals wonen en begeleiding, uit de AWBZ; uitvoering door zorgverzekeraars, in samenwerking met gemeenten. Persoonsgebonden budget blijft voor mensen die dat nodig hebben. AWBZ terug naar de kern, wonen en service uit de regeling; dit vermindert kosten en bevordert langer thuis wonen. Uitvoering AWBZ naar basisverzekering of gemeenten; deze partijen werken samen om goede zorgvoorzieningen te realiseren. Meer aandacht voor palliatieve zorg als alternatief voor euthanasie; meer zorg voor ongewenst zwangere vrouwen als alternatief voor abortus. Euthanasie verbieden, goede palliatieve zorg. Persoonsgebonden budgetten blijven bestaan voor wie ze nodig hebben.
Persoonsgebonden Budget wettelijk vastleggen voor mensen die complexe en langdurige zorg zelf willen organiseren. Geen eigen bijdrage of eigen risico voor huisarts. Geen verplicht elektronische patiëntendossier (EPD). Mensen in AWBZ kiezen zelf de zorgverleners met behulp van het persoonsgebonden budget (pgb). AWBZ niet verder uitkleden, gemeenten krijgen meer invloed op organisatie van de zorg. Toegankelijke sportvoorzieningen en -verenigingen in de buurt. Zorg in wijk en buurt staat centraal , eerstelijnszorg, waaronder huisartsen en wijkverpleegkundigen, versterken. Concurrentie op prijs en kwaliteit in de zorg, maar geen winstuitkeringen aan aandeelhouders. Basispakket toetsen op noodzakelijkheid, werkzaamheid en doelmatigheid; inkomensafhankelijk maximum voor eigen bijdragen. Schaalvergroting en fusies alleen toestaan als kwaliteit van zorg aantoonbaar verbeterd wordt.
Geen hogere verzekeringspremies voor ongezond gedrag, wel gerichte voorlichting over alcohol, tabak, drugs, seks en voeding. Thuiszorg hoeft niet te worden aanbesteed. Eenvoudige ziekenhuistaken kunnen worden uitgevoerd door de huisarts. Verzekerde zorg wordt beperkt tot noodzakelijke zorg. Bestrijden sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Nieuwe zorgstelsel heeft gezorgd voor inzicht in kwaliteit en meer kostenbewustzijn, daarom, met enkele gerichte aanpassingen, doorgaan op ingeslagen weg. Geen invoering elektronische patiëntendossier zolang privacybescherming niet waterdicht is. Ziekenhuizen concentreren en specialiseren, met kleine locaties voor bereikbare basiszorg. Geen overheidssteun voor topsport. Bestrijding onnodige medicalisering.
Meer geld uit kansspelen naar sport om sport naar Olympisch niveau te tillen. Meer aandacht voor vrijwillig levenseinde en stervensbegeleiding. Verzorgingshuizen worden behouden. Draagkracht huishouden blijft leidend bij toekenning zorgtoeslag. Breedtesport stimuleren. Abortus en euthanasie uit strafrecht; artsen pas strafbaar als ze zich niet aan de regels hebben gehouden. Leeftijdsgrens voor kopen alcohol naar 18 jaar. Leeftijdsgrens voor alcohol naar 18 jaar. Kinderopvang is veilig, betaalbaar, dichtbij en flexibel.
Er blijft ruimte voor topsportevenementen waaronder de Olympische Spelen.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Openbare orde
en veiligheid
250 miljoen voor extra agenten op straat. Meer blauw op straat door schrappen in de bureaucratie. Zware minimumstraffen voor geweld en zedendelicten. Recidive tegengaan door samenwerking tussen justitie, gemeenten, jeugdzorg en onderwijs. Meer kleinschalige politieposten in de buurt, wijkagenten niet inzetten voor andere werkzaamheden. Griffierechten moeten betaalbaar blijven, gefinancierde rechtsbijstand voor lage inkomens. Softdrugs legaliseren, afschaffen wietpas; verstrekking harddrugs reguleren. Meer blauw op straat, een wijkagent in iedere wijk, minder bureaucratie. Prostitutie is in strijd met waardigheid vrouwen, bordeelverbod opnieuw invoeren. Softdrugs legaliseren, betere voorlichting, terugdraaien wietpas.
Private exploitatie van gevangenissen wordt mogelijk. Hogere boetes voor zaken als belediging van politie of vuil op straat . Groepsaansprakelijkheid: deel van een groep tuig, dan ook straf. Steun voor adolescentenstrafrecht. Geen politietaken voor particuliere beveiligers, BOA’s worden oren en ogen van reguliere politie. Politie zichtbaar op straat, doen van aangifte moet eenvoudiger worden. Straffen zijn snel, transparant en rechtvaardig. Doorgaan met nationale politie. Geen onderscheid tussen soft- en harddrugs, streng handhaven, coffeeshops dicht. Geen verhoging griffierechten, betere rechtshulp voor mensen met beperkt inkomen.
Bescherming voor mensen die geweld moeten gebruiken ter verdediging van zichzelf, hun woning of hun bedrijf. Gemeenten behouden inspraak over politie-inzet. De leeftijdsgrens voor het strafrecht gaat van 18 naar 16 jaar. Cameratoezicht en gebiedsverboden kunnen worden uitgebreid, net als DNA-verwantenonderzoek en verplicht DNA afstaan. Voldoende capaciteit bij politie en Openbaar Ministerie om aangiften in behandeling te nemen; mogelijkheden voor anonieme aangifte verruimen. Teelt van cannabis legaliseren en reguleren, wietpas afschaffen. Gedetineerden krijgen tijdens en na hun straf begeleiding, behandeling en opleiding, gericht op terugkeer in de maatschappij. Rechtsstatelijke beginselen niet oprekken bij bestrijding terrorisme en radicalisering. Meer prioriteit voor plattelandsgebieden bij verdeling politiebudgetten. Geen verdere inperking inspraak- en beroepsmogelijkheden.
Spreekrecht voor slachtoffers uitbreiden. Opgelegde straffen moeten door dader en slachtoffer als echte straf worden ervaren; spreekrecht voor slachtoffers. Bezuinigen op reclassering, afschaffen tbs. Rechters gaan straffen beter en begrijpelijker formuleren. Toegankelijk stelsel rechtsbijstand, griffierechten niet omhoog. Prioriteit voor bestrijding en bestraffen van geweld, geweld bij overvallen en inbraken, huiselijk geweld, racistisch of homofoob geweld. Positie slachtoffers versterken door spreekrecht en verhalen van schade op daders. Einde aan gedoogbeleid, coffeeshops sluiten. 5.000 extra agenten, politie zichtbaar aanwezig. Uitbreiding spreekrecht slachtoffers en nabestaanden.
Verplichte behandeling voor veelplegers. Wietteelt reguleren en coffeeshops behandelen als horecabedrijven; tegen de wietpas. Foto’s van misdadigers op internet. Positie slachtoffers in de rechtszaal verbeteren, onder meer door uitgebreid spreekrecht. Verkoop en teelt van softdrugs reguleren om overlast en criminaliteit tegen te gaan, geen wietpas. Straf is kernonderdeel van rechtssysteem, tegen minimumstraffen; prominente rol voor reclassering. Controle op seksbranche verbeteren zonder registraties van prostituees. Voorwaardelijke invrijheidstelling na uitzetten van tweederde van de straf is geen recht of automatisme. Streefcijfers om criminaliteit onder allochtone jongeren krachtig terug te dringen. Cameratoezicht alleen tijdelijk in door rechter aangewezen risicogebied.
Grotere rol voor particuliere beveiligers, maar politie houdt regie. Wet- en regelgeving die privacy burgers vergaand inperkt mag slechts voor beperkte periode gelden. Meer blauw op straat, overal preventief fouilleren. Steviger aanpakken (overmatig) gebruik van drugs en alcohol, leeftijdsgrens voor alcohol naar 18 jaar. Meer aandacht voor resocialisatie in gevangenissen; geen privatisering van gevangenissen. Taken AIVD waar mogelijk naar politie. Laatste fase straf gericht op resocialisatie, hulp ook na detentie. Afschaffen voorwaardelijke vervroegde invrijheidstelling. Juridische en financiële bescherming voor klokkenluiders.
Overlastgevende coffeeshops onmiddellijk sluiten. Niet-Nederlanders die een misdrijf plegen direct uitzetten. Uiteindelijk verdwijnen alle coffeeshops, tot die tijd is wietpas noodzakelijk. Bij bepaalde, zeer ernstige misdrijven moet de doodstraf kunnen worden overwogen.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Onderwijs en
Wetenschap
Basisscholen (financieel) belonen voor goed onderwijs. Collegegeld voor technische studies afschaffen; uitval techniekstudenten tegengaan. Zoveel mogelijk centraal examineren. Scholen krijgen vrijheid in de keuze voor eindtoetsen en leerlingvolgsystemen. Opleidingen beter laten aansluiten op vraag van arbeidsmarkt, oprichten kleinschalige vakscholen. Investeren in kwaliteit van leraren, geen onbevoegde leraren voor de klas, differentiatie in beloning. Extra investeren, vooral in basisonderwijs en (voorbereidend) beroepsonderwijs. Geen bezuinigingen op passend onderwijs, speciaal onderwijs blijft hard nodig. Geen verplichting meer tot uniforme eindtoetsen, diagnostische toetsen en opbrengstgericht werken. Homoseksuele leerlingen en leraren zijn welkom op iedere school.
Hoogbegaafdheid serieus nemen, ruim baan voor gymnasium. Afschaffen 1040-uren norm, scholen bepalen en verantwoorden zelf tijdinzet. Ambachtsschool terug. Scholen kunnen fuseren of defuseren, uitgangspunt is een kleinschalige organisatie van het onderwijs. Geen verplichte eindtoets in het basisonderwijs. Scholen mogen geen homoseksuele leraren weigeren. Ineenschuiven van vmbo en mbo tot brede vakscholen bevorderen. Meer vrijheid voor en vertrouwen in scholen en daarom geen centrale uniforme toetsen, minder kerndoelen en meer vrij besteedbare budgetten.  Mogelijkheden voor onbevoegde leraren worden geleidelijk afgeschaft. Dieren-, natuur- en milieuonderwijs op basis- en middelbare scholen, ook aandacht voor gezonde voeding en mediawijsheid.
Kinderen zoveel mogelijk uit speciaal onderwijs naar regulier onderwijs. Geen prestatiebeloning voor leraren. Kleinere scholen, geen fusies meer. Keuzevrijheid voor ouders, zij kunnen scholen oprichten uit religieuze motieven, maar ook op opvoedkundige of pedagogisch-didactische gronden. Bezuinigingen passend onderwijs terugdraaien. Stapelen van opleidingen vergemakkelijken. Stapelen van opleidingen stimuleren om negatieve gevolgen van vroege selectie tegen te gaan. Investeren in leraren, geen onbevoegde leraren voor de klas, geen prestatiebeloning. Bij het aanstellen van personeel en het toelaten van leerlingen mogen scholen handelen in overeenstemming met hun grondslag. Niet bezuinigen op passend onderwijs.
Mbo-instellingen mogen leerlingen toetsen op geschiktheid en motivatie om te zorgen dat ze niet de verkeerde studierichting kiezen. Aantal opleidingen en diploma’s binnen mbo en hbo moet drastisch omlaag. Handhaven studiefinanciering voor bachelorfase. Basisscholen krijgen de mogelijkheid om zelf buitenschoolse opvang aan te bieden . Geen belemmeringen voor het stapelen van opleidingen. Geen bezuinigingen op passend onderwijs. Alle kinderen toetsen. Voortijdig schoolverlaten bestrijden door betere aansluiting vmbo en mbo; zesjarige vakopleiding binnen vmbo, vier jaar school, twee jaar werkstage. Scholen stoten neventaken als buitenschoolse opvang af. Leraren zijn goed opgeleid.
Studiefinanciering vervangen door sociaal leenstelsel; langstudeerdersregeling dan afschaffen. Geen bezuinigingen op passend en speciaal onderwijs. Geen samenvoeging hbo en universiteit. Beroepsonderwijs wordt door kleinschalige en vakgerichte ambachtsschool weer een positieve keuze. Verhoging aanvullende beurs, geen leenstelsel. Basisbeurs vervangen door sociaal leenstelsel met waarborgen voor toegankelijkheid; langstudeerboete afschaffen. Basisbeurs vervangen door leenstelsel, aanvullende beurs verhogen. Minder opleidingen in mbo en hbo, betere aansluiting op arbeidsmarkt. Hbo en wetenschappelijk onderwijs voeren intakegesprekken met bachelorstudenten. Geen verplichte eindtoets in basisonderwijs.
Financiering hogescholen en universiteiten baseren op studentenaantallen én geleverde kwaliteit. Stapelen van opleidingen moet mogelijk blijven. Geen bezuinigingen op passend onderwijs. Collegegeld differentiëren: lager voor studies relevant voor de arbeidsmarkt, hoger voor excellente opleidingen. Meer geld voor onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek. In mbo een aantal brede en herkenbare studierichtingen; versnippering opleidingen tegengaan. Langstudeerboete afschaffen. Behoud basisbeurs, geen leenstelsel. Differentiatie in collegegeld mogelijk zolang toegankelijkheid gewaarborgd blijft. Huidig stelsel studiefinanciering handhaven, geen leenstelsel.
Scholen worden verplicht om voorlichting over seksualiteit en seksuele diversiteit te geven. Sociaal leenstelsel voor bachelor- en masterfase; langstudeerboete gaat van tafel. Scholen hebben een acceptatieplicht; scholen mogen geen leraren of leerlingen weigeren vanwege seksuele geaardheid. Kwaliteit hoger onderwijs moet omhoog; sterke focus universiteiten op fundamenteel onderzoek, hogescholen doen praktijkgericht onderzoek. Scholen mogen homoseksuele leerlingen en leraren niet weigeren. Stimuleren ongebonden fundamenteel wetenschappelijk onderzoek als vliegwiel voor innovatie. Beurzen voor bètastudenten. Boete voor langstudeerders terugdraaien.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Media en
Cultuur
Aandeel eigen inkomsten van kunstenaars ten opzichte van subsidies moet versneld omhoog. Btw-verhoging voor podium- en beeldende kunsten terugdraaien. De kunstsubsidies worden stopgezet. Naast commerciële omroepen is er ruimte voor een publiek bestel met royale armslag voor ledenomroepen. Btw op kunst en cultuur verlagen naar 6%. Overheid oordeelt niet over kunst, maar schept voorwaarden; eigen verantwoordelijkheid voor kunstenaars. Extra ondersteuning voor kunst- en cultuureducatie, jeugdtheater en de ontwikkeling van cultureel talent. Subsidiebeleid moet divers cultureel aanbod stimuleren, oog voor bijzonder aanbod waar markt geen aandacht voor heeft. Reclamevrije publieke omroep, bestaande uit één tv-zender, twee radiozenders en de Wereldomroep. Btw voor kunst en cultuur, inclusief podiumkunsten, naar 6%.
Culturele instellingen moeten eigen bestaansrecht gaan afdwingen en bezoekers, donateurs, sponsors en vrijwilligers aan zich binden. Voor gesubsidieerde culturele instellingen is educatie een kerntaak. Nederlandse vlag op ieder openbaar gebouw. Regionale en lokale omroepen verdienen blijvende aandacht. Talentontwikkeling kunstenaars van groot belang, daarom voorzichtig omgaan met kunstvakonderwijs en postacademische instellingen. Schade van bezuinigingen op cultuur herstellen, maar dynamiek die daardoor vrijkwam, omarmen. Vergroten van transparantie en onafhankelijkheid van kunstraden die beslissen over subsidies. Minder subsidies, meer leningen en garanties: die kunnen na aflossing opnieuw ingezet worden. Investeren in bibliotheken.
Aantal kunstopleidingen fors terugbrengen. Ingezette samenwerking tussen publieke omroepen doorzetten. Minstens 35% Nederlandstalige muziek op Radio 2. Cultuurinstellingen zijn geworteld in de samenleving, trekken een breed en ook nieuw publiek en genereren meer eigen inkomsten. Cultuureducatie van groot belang, ondersteuning voor cultuurkaart. Laag btw-tarief voor culturele sector; uitbreiding van fiscale mogelijkheden om in cultuur te investeren, de Geefwet schiet tekort. Afschaffen van verzuilde omroepbestel, twee algemene tv-netten, autonome netredacties bepalen programmering. Scholen geven zelf invulling aan kunst- en cultuureducatie. Toegang tot musea minimaal één dag per week gratis.
Publieke omroepen bieden alleen programma’s met maatschappelijk toegevoegde waarde. Regionale omroepen blijven behouden. Steun aan het Afrikaans. Publieke omroep beschermen, alleen omroepfusies als omroepen zelf akkoord zijn. Aandacht voor cultuur op de basisschool, cultuurkaart in nieuwe vorm voortzetten. Omroepbudgetten voor langere tijd vastleggen, ledenaantallen wegen daarbij zwaarder. Oude en nieuwe media kunnen aanspraak maken op Stimuleringsfonds voor de media.
Eén tv-net schrappen. Einde aan de verzuilde omroepen; minder subsidie voor de staatsomroep. Overheid zet zich in om onafhankelijke (regionale) pers overeind te houden. Publieke omroep moet zich meer richten op een veelzijdig programma-aanbod, fusie van bestaande omroepen is eerste stap naar nieuw bestel. Er blijft uitdrukkelijk ruimte voor levensbeschouwelijke omroepen. Ruimte voor ledenomroepen.
Financiering regionale omroepen centraliseren. Commissariaat voor de Media gaat lokale omroepen financieren om financiële afhankelijkheid van lokale politiek tegen te gaan. Strakke regulering belprogramma’s; geen seksreclameblokken op de open commerciële zenders. Geen zendtijd voor kerkelijke genootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag.
Initiatieven van commerciële mediabedrijven mogen niet beperkt worden door (gratis) concurrerend aanbod uit het publieke domein.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Integratie en
Inburgering
Personen en organisaties aanpakken die integratie bewust tegenwerken, zoals salafistische moskeeën. Toelating kenniswerkers moet beter aansluiten op behoeften van bedrijfsleven, bureaucratische rompslomp moet minder. Geen goedkope arbeidskrachten uit Oost-Europa. Cultureel of religieus geïnspireerd geweld, zoals eerwraak, vrouwenbesnijdenis of geweld tegen homo’s of lesbiennes wordt hard aangepakt. Prioriteit voor bestrijding van discriminatie op de arbeidsmarkt. Kennismigratie zonder inburgering of andere barrières. Overheid voert actief voorkeursbeleid om vertegenwoordiging van etnische minderheden in publieke topfuncties te versterken Specifiek beleid om criminaliteit onder Marokkaanse en Antilliaanse jongeren terug te dringen. Europese richtlijn voor gezinshereniging aanpassen, strengere eisen aan inkomen en leeftijd migranten. Asielzoekers krijgen binnen twee jaar uitsluitsel.
Integratie en inburgering eigen verantwoordelijkheid voor migranten, zij betalen zelf de inburgeringscursus. Dubbele nationaliteit blijft mogelijk. Koffiehuisinspecties. Meer werk maken van inburgering; goede beheersing van de Nederlandse taal en een startkwalificatie zijn het minimum. In Europees verband tijdelijke herinvoering van werkvergunningen voor Oost-Europese werknemers. Gedwongen uithuwelijken wordt strafbaar. Nationaal actieplan tegen discriminatie, strenger optreden tegen discriminatie op de arbeidsmarkt. Migranten, behalve vluchtelingen, betalen eigen inburgering met daarin ook aandacht voor Nederlandse waarden. Echte vluchtelingen zo goed mogelijk helpen, procedures binnen redelijke termijn afronden. Kinderen die in Nederland zijn opgegroeid en geworteld krijgen een verblijfsvergunning.
Toegang tot sociale zekerheid voor vreemdelingen beperken; eerste tien jaar geen recht op bijstand, WW baseren op werkelijk betaalde premies. Boerka’s verbieden waar ze een reëel gevaar vormen, bijvoorbeeld in het onderwijs of het openbaar vervoer; geen volledig verbod. Immigratiestop voor mensen uit islamitische landen. De inburgeringsplicht is een voorwaarde voor een tijdelijke verblijfsvergunning. Geen marktwerking in de inburgering, inburgering kosteloos voor wie zich aan scholingsafspraken houdt. Asielzoekers in procedure mogen leren en werken. Leeftijdsgrens huwelijksmigranten naar 18 jaar, zelfde inkomenstoets voor migranten van binnen de EU als van buiten de EU. Verblijfsrecht voor kinderen die na verblijf van vijf jaar zijn geworteld. Accent inburgeringcursussen op Nederlandse taal en basale kennis van Nederlandse samenleving. Wie buiten zijn schuld Nederland niet kan verlaten, wordt niet op straat gezet, maar krijgt opvang en zorg.
Sharia-rechtspraak is onacceptabel. Huwelijksmigratie blijft mogelijk zolang partner in Nederland nieuwe partner kan onderhouden. Geen dubbele nationaliteiten. Asielprocedures moeten beter, duidelijker en efficiënter; IND verschaft binnen zes maanden duidelijkheid. Asielzoekers hebben altijd recht op humane opvang, krijgen snel duidelijkheid en mogen werken. Niet slagen voor inburgeringcursus is geen grond om verblijfsvergunning te ontnemen. Migranten die Nederlands spreken zijn vrijgesteld van inburgeringplicht, niet halen inburgeringexamen leidt tot boete, geen gevolg voor verblijfsstatus. Drie maanden na indienen asielverzoek mag asielzoeker werken; na vijf jaar toetsmoment voor asielzoekers die nog in procedure zitten. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om kansarme allochtonen te spreiden. Krachtig optreden tegen iedere vorm van discriminatie.
Huwelijksmigranten alleen toelaten indien ouder dan 24 jaar, met voldoende opleiding, beheersing van de Nederlandse taal, en indien inkomen van aanvrager hoger is dan 120% van het minimumloon. De inburgering voor toegelaten vluchtelingen komt voor rekening van de overheid; mensen die vrijwillig naar Nederland komen betalen zelf. Geen nieuwe moskeeën; islamitische scholen sluiten. De (taal)eisen voor (huwelijks)migranten worden aangescherpt. Geen vreemdelingenbewaring voor kinderen; kinderen langer dan vijf jaar in Nederland worden niet teruggestuurd. Asielkinderen die al langer dan acht jaar in Nederland verblijven en geworteld zijn, mogen blijven. Dubbele nationaliteit blijft mogelijk. Integratie Turkse en Marokkaanse Nederlanders bevorderen; ook ruimte voor islam in publieke ruimte. Terughoudendheid bij de bouw van moskeeën en minaretten, geen gebedsoproep vanaf minaretten. Einde aan het fenomeen weigerambtenaar.
Procedures voor kennismigranten versoepelen, ook inzake huwelijksmigratie en inburgeringseisen. Ook na 2014 verplichte werkvergunning voor Roemeense en Bulgaarse werknemers. Geen hoofddoekjes bij welke overheidsinstelling dan ook, er komt een belasting op het dragen van een hoofddoek. Kenniswerkers en studenten sneller toelaten. Stimuleren van gemengde scholen. Geen nieuwe obstakels voor gezinshereniging. Asielbeleid gericht op eerlijke procedures (besluit binnen een jaar), fatsoenlijke opvang en, bij afwijzing verzoek, veilige terugkeer. Verbod op gezichtsbedekkende kleding op plaatsen waar die de openbare orde, veiligheid of normale sociale interactie belemmert. Radicaalislamitische invloeden vanuit buitenland tegengaan, waaronder de komst van radicale imams.
Illegaliteit strafbaar stellen; actief opsporings- en uitzettingsbeleid. Geen uitzetting van in Nederland gewortelde kinderen van asielzoekers en alleenstaande minderjarige asielzoekers. Verbod op boerka’s en de koran. Verantwoordelijke bewindspersoon beslist op basis van discretionaire bevoegdheid over in Nederland gewortelde (asiel)kinderen. Dubbele nationaliteit blijft mogelijk. Kinderpardon voor asielkinderen die langer dan vijf jaar in Nederland verblijven. Flexibiliseren van de regeling voor kennismigranten.

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Buitenlandse zaken
en defensie
Ambassades, consulaten en andere Nederlandse instellingen werken samen aan economische diplomatie, gericht op exportbevordering en investeringen. Nederland voert krachtig mensenrechtenbeleid zonder onderscheid. Het buitenlands beleid staat in dienst van het Nederlands belang. Nederland speelt actieve rol bij aanpakken mondiale uitdagingen op het gebied van bijvoorbeeld hulpbronnen, klimaat, veiligheid en voedselvoorziening. Prioriteit voor grondwettelijke plicht tot bevordering internationale rechtsorde. Nederland werkt actief aan nakomen van mensenrechten in de hele wereld, deze rechten zijn universeel en gelden voor iedereen, altijd en overal. Mensenrechten leidend bij internationale samenwerking. Mensenrechten speerpunt, daarom betrekken bij evaluatie handelsovereenkomsten of subsidieregelingen. Netwerk van diplomatieke posten beperken. 0,7% van het bnp voor ontwikkelingssamenwerking is een ondergrens, doel is 1%
Opkomen voor rechtsstaat, mensenrechten en verantwoord bestuur, zoveel mogelijk in Europees verband en VN-kader. Opbouw van de rechtsstaat is prioriteit in de relatie met landen waarmee Nederland hulprelatie heeft. Voldoende aandacht voor mensenrechtenbeleid. Modernisering ontwikkelingssamenwerking gaat door, concentratie op beperkt aantal partnerlanden. Alleen deelname aan militaire missies op uitdrukkelijk verzoek VN, waarbij Nederland ook eigen afweging kan maken. EU en NAVO zijn strategische partners die elkaar aanvullen; NAVO voert missies uit op verzoek en onder mandaat van de VN. Het volkenrecht moet humaner: veiligheid van mensen gaat boven soevereiniteit van staten. Opkomen voor geloofsvrijheid, bijzondere aandacht voor vervolgde christenen. Vrijwillige bijdragen aan internationale organisaties verminderen. Ontwikkelingssamenwerking richten op versterken van positie arme bevolking, met name vrouwen en meisjes, en aan natuurbescherming
De NAVO is de hoeksteen van het buitenlands veiligheidsbeleid; NAVO en EU vullen elkaar effectief aan. Geen eenzijdige steun aan Israël; goede banden met beide partijen gebruiken om vredesproces te ondersteunen . Nederland betaalt niet mee aan VN zolang OIC-landen (Organisatie van Islamitische Landen) daar lid van zijn. Nederland wil klassieke Noord-Zuidhulp hervormen, tot die tijd vasthouden aan internationale afspraken. Nederlandse militairen en politie-instructeurs terugtrekken uit Afghanistan. Strenge eisen aan inzet Nederlandse militairen; toetsingskader is leidend, mandaat conform internationaal recht is noodzakelijk. Oplossing van het Israëlisch-Palestijns conflict conform het internationaal recht; regering praat met alle partijen. Budget voor ontwikkelingssamenwerking blijft minimaal 0,7% en gaat weer naar 0,8%; ontwikkelingssamenwerking moet effectiever. Geen druk van bovenaf om tussen Israël en de Palestijnen te komen tot een tweestatenoplossing. Nederland maakt zich sterk voor een Internationaal Milieugerechtshof in Den Haag
Israëlisch-Palestijns conflict beëindigen door onderhandelingen die gericht zijn op een tweestatenoplossing. Nederland zet zich in voor strengere internationale regelgeving rond wapenhandel. Meer samenwerking met Vlaanderen. Nederland zet in op allesomvattend vredesakkoord op basis van tweestatenoplossing tussen Israël en Palestijnen. Israël heeft recht op veilige en erkende grenzen, maar dat geldt ook voor de Palestijnse bevolking; Nederland veroordeelt illegale nederzettingen. Specialisatie Nederlandse krijgsmacht mogelijk als deze in Europees verband opereert. Nederland blijft Afghanistan steunen, ook na beëindiging ISAF-missie. Defensiebudget gaat omhoog, deel van bezuinigingen wordt teruggedraaid. Druk uitoefenen op landen waar christenen en andere religieuze minderheden worden vervolgd. Alleen vrijhandelsakkoorden met democratische rechtsstaten
Budget voor ontwikkelingssamenwerking fors inkrimpen, hulprelaties moeten tijdelijk en gelijkwaardig zijn. Nederland is en blijft actief lid van de NAVO en voldoet aan internationale verplichtingen. Turkije moet uit de NAVO, geen wapenverkoop aan islamitische landen. Nederland speelt actieve rol binnen de NAVO en zet samenwerking met gelijkgezinde partnerlanden voort. Tegen sluipende ontwikkeling van regionaal gerichte NAVO naar NAVO als wereldwijd opererende interventiemacht. Binnen Europees verband streven naar een tweestatenoplossing voor het Israëlisch-Palestijns conflict. Europese en internationale handelsregels moeten meer kansen bieden voor duurzame ontwikkeling van arme landen. Inzet militairen alleen op basis van adequaat volkenrechtelijk mandaat. Blijvende en substantiële versterking van Transatlantische banden, zowel militair als economisch. Steun voor vredesmissies onder vlag van VN als die legitiem, proportioneel en effectief zijn
Geen nieuwe bezuinigingen op de krijgsmacht. Delen van krijgsmacht samenvoegen met die van andere landen. Er komt geen Palestijnse staat, Palestijnen kunnen in Jordanië gaan wonen. Voldoende investeringen en duurzame financiering nodig voor innovatieve, veelzijdig inzetbare en slagvaardige krijgsmacht. Nederland komt internationaal overeengekomen millenniumdoelen na, budget voor ontwikkelingssamenwerking blijft 0,7% van het bnp. Budget voor ontwikkelingssamenwerking handhaven op 0,7% van het bnp. Nederland houdt zich aan afspraken en vraagt andere landen ook minimaal 0,7% van het BNP aan ontwikkelingssamenwerking te besteden. NAVO blijft belangrijkste veiligheidsverband, geen behoefte aan Europees leger. Defensiebudget op termijn fors verhogen; Nationale Veiligheidsstrategie om heldere defensieambities vast te stellen. Terugtrekken uit Kunduz
Nederland blijft 0,7% van het BNP besteden aan ontwikkelingssamenwerking. Ontwikkelingssamenwerking wordt stopgezet, behalve noodhulp. Eerlijker wereldhandel met betere markttoegang voor ontwikkelingslanden. Nederlandse neemt alleen deel aan vredesmissies die door de VN worden gesteund. Veilige en erkende grenzen voor Israël, erkenning (ook door Israël) van Palestijnse aspiraties. Niet verder bezuinigen op het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Nederland behoudt volledige zeggenschap over eigen krijgsmacht

VVD PvdA PVV CDA SP D66 GroenLinks ChristenUnie SGP PvdD
Burger en
Bestuur
Een derde minder bestuurders en ambtenaren, dus minder ministeries, Tweede Kamer naar 100 leden en Eerste Kamer naar 50 leden Geen ruimte voor weigerambtenaren Het bindend referendum wordt ingevoerd Het koningschap moet niet slechts ceremonieel worden Alleen ceremoniële rol voor het staatshoofd; ministers doen het politieke regeringswerk Verbod op smadelijke godslastering schrappen Geen plaats voor weigerambtenaren Gemeentelijke herindelingen alleen als de bevolking dat wil Homohuwelijk ongedaan maken, ruimte voor weigerambtenaren Aantal leden van de Tweede Kamer wordt niet verminderd.
Alle overheidsinstellingen huren minimaal een kwart minder externe medewerkers in Correctief referendum invoeren en burgerinitiatieven stimuleren Het aantal Tweede Kamerleden gaat naar 100, de Eerste Kamer wordt afgeschaft Overheden bieden meer ruimte voor burgerparticipatie, burgers denken mee ‘Huis voor Klokkenluiders’ om mensen te beschermen en ondersteunen die misstanden melden en om die misstanden te onderzoeken Einde aan weigerambtenaren Nieuwe Referendumwet die adviserend en correctief referendum regelt Minder ministeries: natuur, volkshuisvesting, infrastructuur en milieu samenvoegen tot ministerie van Leefomgeving Verbod op godslastering handhaven Ministerie voor duurzame ontwikkeling, ruimte, energie en dierenwelzijn.
Provincies beperken zich tot ruimtelijke ordening, mobiliteit en regionale economie; overige taken naar gemeenten of Rijk Burgemeester wordt direct na gemeenteraadsverkiezingen door gemeenteraad gekozen Er komt een gekozen minister-president; de Koning maakt geen deel meer uit van de regering De juridisering, deregulering en decentralisatie om burgers en maatschappelijke organisaties in hun kracht te zetten Gemeentelijke herindelingen alleen als burgers instemmen Indirect gekozen Eerste Kamer afschaffen zodra een volwaardig systeem van constitutionele toetsing is ingevoerd Rechter mag wetten toetsen aan de Grondwet Recht op leven vastleggen in de Grondwet, geen rangorde tussen verschillende grondrechten Bevoegdheden van de Koningin blijven gehandhaafd, inclusief rol bij kabinetsformatie Burgemeester en commissaris van de Koningin worden getrapt gekozen door respectievelijk de gemeenteraad en Provinciale Staten.
Aantal provincies terugbrengen Stemgerechtigde leeftijd naar 16 jaar Er komen minder bestuurslagen, provincie uitkleden Wie zich goed gedraagt, wordt minder vaak gecontroleerd Raadgevend referendum invoeren Provincies vervangen door grotere landsdelen die zich concentreren op kerntaken: ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer en regionale economie Gemeenteraad kiest burgemeester, Provinciale Staten kiezen Commissaris van de Koningin, Tweede Kamer kiest minister-president Constitutioneel Hof instellen om wetten te toetsen aan de Grondwet Geen directe democratie; referenda, bestuurlijke ‘vernieuwing’  en gekozen burgemeester of minister-president zijn teken van armoede  Gemeentelijke herindeling alleen bij voldoende steun onder bevolking.
Gemeentelijke fusies stimuleren, te kleine gemeenten dwingen om te fuseren Koning blijft lid van regering, maar niet van de Raad van State; Tweede Kamer neemt initiatief bij kabinetsformaties Geen subsidies voor politieke partijen De decentralisatie van rijkstaken naar provincies en gemeenten gaat door, ondersteund door een kaderwet voor de samenhang Decentralisatie van beleid van Rijk naar gemeente doorzetten, gemeenten moeten daarvoor wel groot genoeg zijn anders volgt herindeling Nederland wordt op termijn een republiek met een gekozen staatshoofd Geen stemrecht meer voor niet-Nederlanders bij lokale verkiezingen Burgerinitiatief stimuleren, raadgevend referendum bij belangrijke besluiten.
Burgemeester wordt rechtstreeks door bevolking gekozen Kleinere Rijksoverheid, minder politici in gemeenten en provincies Geen stemrecht voor niet-Nederlanders Direct gekozen bestuurders op alle bestuurlijke niveaus (gemeente, provincie, Rijk en Europa) die eigen kabinet of college samenstellen Inbreuken op grondrechten streng toetsen op noodzaak, proportionaliteit en effectiviteit Gemeentelijke herindeling alleen bij voldoende bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak Geen rol staatshoofd in kabinetsformatie.
Geen plaats voor weigerambtenaren Koning uit regering en Raad van State, geen rol meer bij formatie; ondertekening van wetten en Koninklijke Besluiten wordt dan overbodig Constitutioneel Hof instellen om wetten te toetsen aan de Grondwet.